paighamesindh banner

Like Share Subscribe or Whatsapp us

Education institutions in Sindh stop sexual harassments in universities of Sindh

 شعور کی آواز

fsf

jfddg

khgjfg

fsfs

dddgh

fdsfsd

سندھ کا معاشرہ جو اپنی تاریخ کے تمام ادوار میں ایک مہذب معاشرہ رہا ہے، جہاں موہن داوی کا معاشرہ ہمیں ایک  معاشرے کی گواہی دیتا ہے اور خواتین کو فیصلہ سازی کی مکمل آزادی دینے کا اختیار دیتا ہے، ایک ایسا معاشرہ جہاں عظیم الشان قرآن پاک کے فرزندو، خون کے پیاسے بھی مخالفین کی دہلیز پر معافی اور ہمدردی کے ہاتھ ڈالے گئے، آج ہمارے معاشرے کے پیغامات چھوٹے اور غیر محفوظ ہیں، ایک لمحے کے لیے سوچیں کہ کیا یہ سندھ کی وہ قسم ہے جسے ہم کتابوں میں پڑھتے ہیں اور اس کی شاندار تاریخ پر فخر سے گفتگو کرتے ہیں، یا یہ عرب جاہلیت کے دور کے لیے بدقسمتی سے خطرہ ہے جہاں عورت کی حیثیت سے معاشرہ سب سے زیادہ غیر محفوظ ہے اور ہیسل کو دوسرے جانوروں کی طرح رحم و کرم پر ہونا چاہیے۔ ہر شکاری جانور کا۔
گزشتہ چند سالوں سے یہ معاملہ معاشرے میں کھل کر سامنے آیا ہے، پھر بھی کسی حد تک یہ بات قابل اطمینان ہے کہ سندھ کے شعور کے اعلیٰ تعلیمی ادارے مکمل طور پر پاک تھے۔
سندھ کی استعداد نوجوانوں کے لیے مکمل طور پر محفوظ ہے، لیکن اگر ہم اس کا باریک بینی سے جائزہ لیں اور ماضی پر نظر ڈالیں تو گزشتہ چند ماہ کے دوران حالات انتہائی پریشان کن ہو چکے ہیں، ہمیں واقعات کا ایک سلسلہ نظر آئے گا۔
جی ایم سید اور علامہ آئی آئی قاضی کے خوابوں کی تعبیر میں یکم جنوری 2017 کو جامعہ سندھ کے شعبہ انگلش کی طالبہ نائلہ رند کی والدہ ماروی ہاسٹل کے کمرے سے الجھ کر رہ گئی لاش ملی۔تاہم انتظامیہ نے گم صم کی اور بے حسی نے معاملے کی تہہ تک پہنچنے کی بجائے کشی کے طور پر لڑکی کے کردار کو کم نہیں کیا اور کچھ ہی دیر بعد چندلکا میڈیکل یونیورسٹی کی فائنل ایئر کی لڑکی، چندا میڈیکل یونیورسٹی کی ڈینٹل فائنلسٹ نمرتا مہچندانی۔ جین نیلا رند کی ہاسٹل میں اپنے کمرے سے لٹکی ہوئی ملی۔جب سندھ نروپندا نے احتجاج کیا کہ حکومت نے جوڈیشل ماس تشکیل دے دیا ہے، پوسٹ مارٹم رپورٹ میں یہ بھی بتایا گیا کہ لڑکی کی لاش اور کپڑے کوئی نہیں تھے۔مرد کا ڈی این اے۔ بھی پایا گیا جس کی بنیاد پر قاتل پر فرد جرم عائد کی جا سکتی تھی لیکن انتظامیہ نے شاگرد کے روایتی کردار کو قتل کی بنیاد قرار دیتے ہوئے کیس کی انکوائری کو بھی گول کر دیا۔ اکتوبر 2019 میں لیاقت یونیورسٹی فارمیسی ڈیپارٹمنٹ۔ انسٹی ٹیوٹ کے اساتذہ کو ہراساں کر کے سائرہ سعیم نے خود کشی کی کوشش کی جس پر سندھ کے بیداری اور عوام بیٹھ گئے لیکن وہ بھی بے نتیجہ نکلی۔سنڈی وانگ لوز یو ڈاؤن لوڈ
اگر اسی دادی نے خودکشی کی تو اسے بھی خودکشی کا نام دیا جائے گا اور اس کے کردار پر بھی الزام لگایا جائے گا۔
ایسا ہی ایک اور واقعہ 10 اکتوبر 2018 کو نواب شاہ کی شہید بے نظیر یونیورسٹی میں شعبہ انگریزی میں پیش آیا، ہمارے اندھے بہرے عوام کے پاس اقتدار میں آنے کے بعد عوام کے غصے کو خاموش کرنے کے روایتی انداز میں اقتدار میں آنے کی کوئی وجہ نہیں، جس میں نومبر 2021 اسی چندا میڈیکل سے سندھ کی واحد شاعرہ استاد بخاری کی نواسی نوشین بخاری کی لاش بھی اسی طرح پرندوں سے لٹکتی ہوئی ملی تھی جس طرح نائلہ اور نمرتا کو ملی تھی جنہیں بھی احتجاج کے باوجود انصاف نہیں ملا۔ ورثاء جن کا ڈی این اے چند روز قبل لیاقت یونیورسٹی نے رپورٹ کیا تھا۔میڈیکل اینڈ ہیلتھ سائنسز کی فرانزیک اینڈ مالیکیولر بیالوجی لیب کی چار رکنی ٹیم نے انکشاف کیا کہ نوشین بخاری کا مردانہ ڈی این اے پروفائل اور نیمتا سے حاصل کیا گیا مردانہ ڈی این اے۔ لباس مرد جیسا ہی ہوتا ہے۔انتہائی چونکا دینے والا انکشاف، کون کس کی فائل ہو سکتی ہے۔ ہاسٹل کی دو لٹکتی لاشوں تک اتنی رسائی ہے کہ یہ اتنا طاقتور اور قانون کے اداروں کی گرفت سے آزاد ہے۔ایسے ادارے صحیح سمت میں امتحان لیتے۔ہم شاید اس معاشرے کے زندہ مردہ ہیں جن کے بچے ہرن کو جنسی طور پر ہراساں کیا جا رہا ہے، اور ہم سانس تک نہیں نکال پاتے، کچھ دن پہلے ایسا ہی ایک اور واقعہ سامنے آیا، طالب علم الماس ڈین نے یونیورسٹی کو اغوا کرنے کی کوشش کی لیکن اغوا ہونے میں کامیاب ہو گئی اور اس بارے میں ایک کمیٹی بیٹھی ہوئی ہے۔ جس کی سنگینی یہ ہے کہ متاثرہ شخص پر اس کے ہاسٹل پرووسٹ حملہ کر رہے ہیں۔اور جیسے جیسے انتظامیہ کی بے قاعدگیوں کا معاملہ عروج پر ہے، یہ معاملہ ابھی بھی چل رہا ہے، پیپلز میڈیکل یونیورسٹی کے ہسٹلر ہاؤس آفیسر کی جانب سے میڈیا پر کوکین کے ذریعے کریک ڈاؤن کیا گیا۔ کل، جس میں وہ اپنے ساتھ ہونے والی ہراسانی کے خلاف چیخ رہی ہے۔
انصاف کا گھر ہونے کے ناطے اس کی باتوں کے زخم ہر والدین کا ہر سماجی دوست سمجھ سکتا ہے جس میں وہ صاف ناموں کے ساتھ کہہ رہا تھا کہ اسے کاغذ کے کین بلیک میل کر کے دفتر جانے پر مجبور کیا جا رہا ہے۔اور کینن نہیں ہے۔ ایک منظم مافیا جو ادارے میں لڑکیوں کو ہراساں کر رہا ہے اور ان کے مطابق لڑکیاں ادارے کے اندر خودکشی نہیں کرتیں بلکہ انہیں ذہنی جسمانی تشدد کے ساتھ مارا پیٹا جاتا ہے، بہن، بدنامی کا خوف انہیں غلط کاموں کی طرف دھکیل سکتا ہے، اور ان میں کمتر ان نوجوان عورتوں کے ساتھ معاشروں میں وہ ان راہوں سے گریز کرتے ہیں جو یا تو ان کی عزت کو مجروح کر دیتے ہیں، یا انہیں آج تعلیم دیتے ہیں اور یا پھر اپنی عزت بچانے کے لیے میں خود کو مار لوں گا کیونکہ ظلم کے خلاف آواز اٹھانے سے نہ صرف ان کو تعلیم حاصل ہو گی بلکہ انصاف بھی ملے گا۔ اس کی وجہ، کیونکہ یہاں انصاف حاصل کرنا سیسی کے گلیارے پر چلنے کے مترادف ہے جہاں انسانی انصاف کیا جاتا ہے۔
یہ سلسلہ کب رکے گا اور آخر کب رکے گا؟جب سندھ کے تعلیمی اداروں میں طلبہ تنظیم اپنے عروج پر تھی تو اس سب کی ایک مثبت بات یہ تھی کہ ان طلبہ رہنماؤں کے باوجود وہاں ہزاروں دلہنیں جا رہی تھیں۔ اداروں میں اساتذہ جو اپنی مقدس بیویوں کو میلی آنکھ سے دیکھنے کی جرأت کر رہے تھے یا انہیں ایسے معاملات پر کبھی بلیک میل نہیں کیا گیا، الزام لگایا جاتا ہے کہ اداروں میں سب سے زیادہ غیر محفوظ سندھ کی بیویاں ہیں جو اعلیٰ ترین خواب لے کر اداروں میں آئیں۔ پسماندہ معاشرے میں والدین کے اعتماد کے ساتھ اور بدلے میں ان کی میت ان کے ورثاء کو ملی۔ اب بھی اگر حکومت سنجیدہ نہ ہوئی اور ان مسائل پر پالیسیاں نہ بنائی تو یہ معاملات بہت آگے بڑھ جائیں گے اور اس کے بعد ہم صحیح طور پر کچھ نہیں کر پائیں گے۔

sindhi

(نائلا رند کان پروين رند تائين نياڻين لاءِ غير محفوظ بڻيل سنڌ جي ورسٽيون ۽ اسانجي اجتمائي ذميورايون)

سنڌ جو سماج جيڪو پنهنجي تاريخ جي هر دور م هڪ مهذب سماج رهيو آهي جتي موهن جي دڙي جو سماج اسان کي مدرسري سماج جون شاهديون ڏئي ۽ عورت کي مڪمل شخصي ازادي فيصلي سازي جا اختيار هجن،اهو سماج جتي نياڻي ست قران،جتي نياڻين جي تعظيم اها جو خوني جهڳڙن م به مخالفن جي در ميڙ ٿي وڃڻ تي خون معاف ۽ سندن مٿن تي شفقتن جا هٿ رکبا هئا اتي اڄ اسان جي سماج جون نياڻيون ننڌڻڪيون ۽ غير محفوظ بڻيل آهن،اسان جي هن تشخص جي تبديلي ڪيتري نه ڀيانڪ ۽ شرمناڪ آهي،کن پل لاءِ سوچجي ته ڇا هي اهائي سنڌ آهي جيڪا اسان ڪتابن م پڙهندي ۽ انجي شاندار تاريخ کي فخر سان بحث ڪندي ناهيون ٿڪجندا يا ڪو عرب جي جاهليت واري دور جو ڪو بدنصيب خطو آهي جتي سماج عورت ئي سڀ کان وڌيڪ غير محفوظ ۽ هيسيل هرڻي جيان هجي جيڪا هر شڪاري جانور جي رحم و ڪرم تي هجي.
گذريل ڪجه عرصي کان هي معاملا سماج م ته هيا ئي سهي پراها ڳاله پوءَ به ڪنهن حد تائين تسڪين ڏيندڙ هئي جو سنڌ جي شعور جي آبياري ڪندڙ اعلي تعليمي ادارا ان کان مڪمل پاڪ هيا.
سنڌ جون ورسٽيون مڪمل طور تي نياڻين لاءِ محفوظ هيون پر گذريل ڪجه عرصي کان صورتحال نهايت ڇرڪائيندڙ بڻجي چڪي آهي ان تي جيڪڏهن ٿورو غور ڪجي ۽ ويجهي ماضي تي ئي نظر وجهي ڏسئون ته اسان کي واقعن جي هڪ سيريز نظر ايندي.سائين جي ايم سيد ۽ علاما آئي آئي قاضي جي خوابن جي ساڀيان مادر علمي سنڌ يونيورسٽي مان پهرين جنوري 2017 تي سنڌي ڊپارٽمنٽ جي شاگردياڻي نائلا رند جو ماروي هاسٽل جي ڪمري مان پکي م ٽنگيل لاش ملي ٿو ان معاملي تي سنڌ جو شعور جاڳيو ته تحقيقات ٿي پر اها به گم ۽ ايتري بي حسي جو انتظاميا آخر تائين معاملي جي تهه تائين پهچڻ بجاءَ ڇوڪري جي ڪردار ڪشي کان وسان نه گهٽايو ۽ ان جي ڪجه عرصي بعد 16 سيپٽمبر 2019 م چانڊڪا ميڊيڪل يونيورسٽي مان ڊينٽل جي فائنل ايئر جي شاگردياڻي نمرتا مهرچنداڻي جو گرلز هاسٽل م سندس ئي ڪمري مان ساڳئي طرح سان لاش پکي مان ٽنگيل ملي ٿو جينئن نائلا رند جو مليو ان وقت به سنڌ سراپا احتجاج ٿي ته حڪومت جڊيشل ڪاميٽي ٺاهي جيتوڻيڪ پوسٽ مارٽم رپورٽ ۾ به اها نشاندهي ڪئي وئي ته ڇوڪري جي جسم ۽ ڪپڙن تان ڪنهن مرد جي ڊي اين اي جا جزا به مليا جنهن جي بنياد تي قاتل تائين پيرا کڻي پئي سگهبا ها پر انتظاميا ان کي بنياد بڻائي روايتي طرح سان شاگردياڻي جي ئي ڪردار ڪشي م وسان نه گهٽايو ۽ ان جاچ کي به گول مول ڪري معاملو ليءِ مٽي ڪيو ويو،ان بعد وري آڪٽوبر 2019 م لياقت يونيورسٽي م فارميسي ڊپارٽمنٽ ۾ پڙهندڙ نياڻي سائرا ٿهيم اداري جي استادن جي هراسمينٽ جي کان تنگ اچي خودڪشي جي ڪوشش ڪئي جنهن تي به سنڌ جو شعور اٿيو ۽ ڪاميٽي ويٺي پر اها به بي نتيجا نڪتي ڇوته نشاندهي ڪيل استادن جو وار به ونگو ڪونه ٿيو نه ڪو شوڪاز نوٽس نه سسپينشن نه وضاحت،
جيڪڏهن ساڳئي نياڻي به آپگهات ڪري ها ته کيس به خودڪشي جو نالو ڏنو وڃي ها ۽ سندس پڻ ڪردار تي داغ هنيو وڃي ها.
اهڙو ئي ٻيو واقعو 10 آڪتوبر 2018 نوابشاه جي شهيد بينظير يونيورسٽي م انگلش ڊپارٽمنٽ م پڙهندڙ نياڻي فرزانه جمالي سان جنسي هراسمنٽ جو پيش آيو جنهن پڻ اداري جي سربراه ارشد سليم ۽ سندس ڊپارٽمنٽ جي هيڊ عامر خٽڪ مٿان جنسي هراسمنٽ جون دانهون ڪيون پر سندس دانهن جي به داد رسي ڪونه ٿي ڇو جو اسان جا انڌي ٻوڙا اهل اقتدار لاش ملڻ بعد ئي عوامي ڪروڌ کي روايتي طريقي سان ماٺو ڪرڻ خاطر تحرڪ م اچي ڪاميٽيون جوڙي پنهنجي جند آجي ڪرايئندا آهن، نومبر 2021 م انهي ساڳي چانڊڪا ميڊيڪل مان سنڌ جي عوامي شاعر استاد بخاري جي پوٽي نينگري نوشين بخاري جو لاش به ساڳي ئي طريقي سان پکي مان لٽڪيل حالت م ملي ٿو جينئن نائلا ۽ نمرتا جو مليو هيو جنهن م پڻ وارثن کي احتجاجن باوجود انصاف ناهي ملي سگهيو جنهن جي ڊي اين اي جي رپورٽ ڪجه ڏينهن اڳ لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائينسز جي فرانزڪ ۽ ماليڪيولر بائلاجي لئب جي چار رڪني ٽيم اهو انڪشاف ڪيو آهي ته نوشين بخاري جي مردانا ڊي اين اي پروفائل جا جزا ۽ نمرتا جي ڪپڙن تان مليل مرد جي ڊي اين اي جا جزا ساڳئي ئي مرد جا آهن،جيڪو هڪ تمام ڇرڪائيندڙ انڪشاف آهي ته ڪير ٿي سگهي ٿو جنهن جي مسلسل نياڻين جي هاسٽل تي ايتري پهچ آهي جو ٻن لٽڪيل لاشن بعي به اهو ايترو طاقتور آهي ۽ قانون ادارن جي گرفت کان آزاد آهي.اسان جا ادارا جاچ کي صحيح رخ کي کڻن ها ته نمرتا جي قتل بعد نوشين جو قتل نه ٿئي ها،پر اسين شايد مردا بنجي ويل سماج م ساه کڻندڙ اهي جيئرا انسان آهيون جن جون نياڻيون هڪ هڪ ڪري هيسايل هرڻين جيان جنسي درندن هٿان شڪار ٿين ٿيون ۽ اسين ٻڙڪ به ٻاهر نه پيا ڪڍي سگهئون، ڪجه ڏينهن اڳ اهڙو ئي هڪ ٻيو واقعو سنڌ ورسٽي م پيش آيو آهي جتي شاگردياڻي الماس ڀان کي يونيورسٽي مان اغوا ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي پر اغوا ڪندڙ ڀڄي وڃڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا ۽ ان بابت به ڪميٽي ويٺي آهي جنهن جي سنجيدگي اها آهي جو متاثر نينگري دانهون پئي ڪري ته کيس سندس هاسٽل پرووسٽ دٻائي رهي آهي ۽ انتظاميا جاچ م غير سنجيدگي جو مظاهرو پئي ڪري اهو معاملو اڃا هلي ئي رهيو آهي ته وري ڪله پيپلز ميڊيڪل يونيورسٽي جي هاسٽلر هائوس آفيسر پروين رند جي ميڊيا تي دانهون ڪوڪون پيون ٻڌجن جنهن م هوءِ روئي روئي پنهنجي پاڻ سان ٿيندڙ هراسمنٽ خلاف احتجاج ڪندي
انصاف جي گهر پئي ڪري،سندس لفظن جي درد جي گهرائي هر سماج دوست هر والدين هر اهل دل ئي سمجهي سگهي ٿو جنهن م هوءِ بالڪل واضح نالا کڻي ٻڌائي پئي ته کيس ڪينئن نه پيپرن جي مارڪن لاءَ بلئڪميل ڪري آفيس گهرائڻ لاءِ مجبور ڪيو پيو وڃي ۽ ڪينئن نه هڪ منظم مافيا آهي جيڪا اداري م نياڻين کي هراسان ڪري پئي ۽ سندس موجب ته ڇوڪريون ادارن اندر آپگهات نٿيون ڪن پر کين ماريو وڃي ٿو کين ذهني جسماني تشدد ڪري هراسان ڪيو وڃي ٿو،ڇوڪرين کي امتحاني پيپررن م فيل ڪرڻ،مارڪون نه ڏيڻ،ڪيرئير خراب ڪرڻ جا ڊپ ڏئي کين غلط ڪم لاءِ زور ڀريو وڃي ٿو ۽ انهن نياڻين وٽ هن گهٽيل سماج ۾ اهي ئي رستا بچن ٿا ته يا ته پنهنجي عزتن جو ڪمپرومائيز ڪن،يا تعليم اڌ م ڇڏين ۽ يا ته پنهنجي عزت جي بچاءَ م پنهنجي جان ڏين،ڇو ته ظلم خلاف آواز اٿارڻ جي صورت م کين نه صرف تعليم جي قرباني ڏيڻي پوي ٿي پر انصاف جي حصول لاءَ گهڻو رلڻو پوي ٿو ڇو ته هتي انصاف وٺڻ سسئي جي پنهون واري انهي واري جي پنڌ جيان آه جتي انسان انصاف جي حصول جي رڳو تمنا ئي ڪري سگهي.
آخر هي سلسلو ڪڏهن ۽ ڪينئن رڪجندو؟آخر انجو سدباب ڪڏهن نڪرندو؟جڏهن سنڌ جي تعليمي ادارن م شاگرد سياست پنهنجي پوري عروج سان موجود هئي ته سڀني اوڻاين باوجود ان جي هڪڙي مثبت ڳاله اها هئي ته اتي اتي اهي شاگرد اڳواڻ هزار برائن باوجود به نياڻين جي لوئي ۽ لڄ جا رکوالا هئا،ادارن اندر ڪنهن استاد م جرئت نه هئي ته پنهنجي مقدس پيشي کي لڄائيندي نياڻين طرف ميري اک کڻي ڏسي نه ئي کين ڪڏهن مارڪن توڙي اهڙن معاملن تي بلئڪ ميل ڪيو ويو ادارن م مختلف جواز ڄاڻائي شاگرد سياست جي نڙي تي لت ڇا رکي وئي ته ادارن م سڀ کان وڌيڪ غير محفوظ اهي سنڌ جون نياڻيون ٿيون جيڪي والدين جي اعتماد کي کڻي پٺتي پيل سماج م اعلي رعليم جا خواب کڻي ادارن م آيون ۽ واپسي م سندن پکن م لٽڪيل لاش سندن وارثن کي مليا. هن وقت به جيڪڏهن حڪومت سنجيدا ٿي ڪري هنن معاملن تي پاليسيون نه جوڙيون ته هي معاملا گهڻو اڳتي ويندا ۽ اسين پوءَ دانهن ڪرڻ جهڙا به نه رهندا سين ضرورت ان ڳاله جي آهي ته آنهن واقعن جي روڪٿام لاءَ سياسي سماجي ڌرين کي اڳتي اچي پاليسيون جوڙڻ لاءِ ادارن جي سربراهن تي ۽ حڪومتي نمائندن تي دٻاءُ وجهڻو پوندو،
سڌريل سماجن م به ڪو ايجوڪيشن آهي اتي اهڙو ڪجه ناهي جهڙو انڌير اسان جي ادارن م هلي رهيو آهي سنڌ جون ورسٽيون به نياڻين لاءِ تعليم گهر بجاءَ ڪوس گهر ۽ عذاب گهر بنجي پيا آهن. جيڪڏهن پيپرز جي چئڪنگ ۽ مارڪن بعد پيپرن جون آنسر ڪاپيون واپس شاگردن کي ڏنيون وڃن ته مارڪن لاءَ بلئڪ ميلنگ کي لغام اچي سگهي ٿو ۽ ساڳئي طرح شاگرد مسئلن جي حل لاءِ جيڪڏهن شاگرد يونينز بحال ڪري يونيورسٽين جي ادارن سينيٽ ۽ سينڊيڪيٽ ۾ شاگرد اڳواڻن کي نمائندگي ڏني وئي ته نه شاگردن جا جائز مسئلا حل ٿي سگهن ٿا پر افسوس آهي ته استادن کان وٺي آفيسرن تائين ڪلارڪن کان وٺي ڊرائيورن تائين جون يونينون ادارن م بحال آهن پر شاگرد سياست کي نڙي تي لت ڏئي دٻايو ويو آهي جنهن سبب ئي هي واقعا ڏينهون ڏينهن نون نالن ۽ ڪهاڻين سان اسان جي سامهون اچي رهيا آهن اميد ته سنڌ جو شعور انهن معاملن تي سنجيدگي سان اڳتي اٿندو ۽ حڪومت مٿان قانون سازي لاءَ دٻاءُ وجهندو.
ليکڪ: فدا حسين ملڪ ڪراچي


Comments

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *